Adriana Bogaards, chanteuse (1875-1925)

Inhoud

 

• Een luchtje?
• Houttuinen
• Overspel!
• De wandelaar
• Tenslotte

Haarlemmer Houttuinen (Bron: Gemeente Amsterdam Stadsarchief, Publiek domein)

 

Een luchtje? 

Bij het doorlezen van de vele documenten, die ik van deze telg uit de Bogaardsdynastie heb gevonden past een opmerking: daar moet een luchtje aan zitten. Waarmee ik bedoel dat ik een verhaal ruik. Beroepen als: chanteuse, magnetiseur en artiest; feiten als: meerdere echtscheidingen en Amsterdamse scenes uit de vroege twintigste eeuw… 

Daar gaan we. 

Adriana is geboren in 1875 ¹⁾ in een gereformeerd gezin uit Hazerswoude met twaalf kinderen. In 1896 trouwt ze met de Haagse Gosen Tolk ²⁾ met wie ze in 1896 en 1897 twee dochters krijgt: Alida ³⁾ en Goselina Adriana. ⁴⁾ In 1898 vertrekt het gezin naar Amsterdam. ⁵⁾ Waarom Amsterdam? Gosen was huisschilder, ²⁾ dus gewoon: werk.

 

Waar treffen we Adriana aan binnen de familie?

 

  

Houttuinen  

Waar nu een brede stroom auto’s zich door de stad Amsterdam worstelt troffen we hier vroeger de Haarlemmer Houttuinen aan (de locatie werd in de 17^de eeuw aangelegd voor houtopslag, vandaar de naam), een arme volks- en arbeidersbuurt maar wel erg schilderachtig. De bij elkaar gepakte mensen woonden zoals we dat alleen in deze stad kennen met de aanduiding ‘drie hoog achter’, ‘voor’ of zelfs ‘onder’. De sanitaire voorzieningen waren ver beneden peil of ontbraken, riool was er niet en het leven speelde er zich op straat af. Geen wonder dus dat er nog wel eens besmettelijke ziekten uitbraken. Aan onderhoud deed men nauwelijks. ⁶⁾ In deze wijk kwamen Adriana en Gosen terecht.

Overspel!

Waar Adriana het talent vandaan had weten we niet maar ze kon zingen. In de boeken lezen we dat zij al in 1898 – in tegenstelling tot de meeste vrouwen in die tijd -  een beroep had: chanteuse, ⁷⁾ oftewel zangeres.

Als chanteuse trad Adriana hoogstwaarschijnlijk op in de zogenaamde café chantants en variététheaters. De belangrijkste plekken in die specifieke scene waren:

• De Nes: dit smalle straatje vlakbij de Dam was destijds de entertainment-hotspot van Amsterdam. Het zat stampvol met kleine theaters, tingeltangels (variétébars) en cafés waar zangeressen, komieken en goochelaars optraden.
• Het Rembrandtplein: hier vond je de grotere, luxere variététheaters (zoals het Rembrandt Theater) en chique salons waar Franse en Nederlandse chansons werden gezongen.
• De Plantagebuurt: bekend om locaties zoals de Frascati zomertuin en het Panopticum, waar een bonte mix van theater en rariteiten (zoals magnetiseurs en illusionisten) te zien was.

Frascati (Bron: M.H.J.Misset 1905 Beeldbank Gem. A'dam Stadsarchief Publiek domein)

Waar ze elkaar ontmoet hebben is niet bekend maar Adriana is wellicht op een zeker moment gaan optreden met een artiest-magnetiseur Corneille Hubert Permentier. In ieder geval woonden beiden op de Haarlemmer Houttuinen ⁷⁾ en de vlam sloeg in de pan: Adriana gaat vreemd! Gosen pikt het overspel niet en vraagt echtscheiding aan maar Adriana komt niet opdagen op de rechtszitting. Uiteindelijk wordt de scheiding uitgesproken ⁹⁾ en na een jaar trouwt ze met Corneille. ¹⁰⁾

In die specifieke Amsterdamse theaterwereld liepen de disciplines volledig door elkaar. Een avondvullend programma in een variététheater bestond destijds gerust uit een optreden van een chanteuse (zoals Adriana), gevolgd door een demonstratie van een magnetiseur of hypnotiseur (zoals Corneille).

Artiesten deelden de kleedkamers, reisden samen van stad naar stad en woonden in dezelfde Amsterdamse artiestenbuurten. Het is dan ook nagenoeg zeker dat hun liefdesverhaal is begonnen achter de schermen van een van deze Amsterdamse podia.

 

uitsnede uit de akte van echtscheiding

 

De wandelaar

Maar weer gaat het mis: opnieuw lezen we een oproep in de krant voor Adriana om te verschijnen voor de arrondissementsrechtbank maar ook nu laat ze niets van zich horen: in die dagen was dat meestal een teken van overspel. ¹¹⁾  

 

Corneille is totaal overstuur van verdriet door de scheiding en hij stort zich op zijn nieuwe liefhebberij: wandelen. Hij besluit op 15 juni 1914 een wandeling rond de wereld te maken door twaalf jaar lang elke dag twaalf uur te wandelen. Tussentijds zou hij dan in zijn onderhoud voorzien met de verkoop van prentbriefkaarten. Via Keulen vertrekt hij naar het noorden van Duitsland. Helaas breekt de Eerste Wereldoorlog uit dus ver zal hij niet zijn gekomen. ¹²⁾  

Voor de derde keer trouwt Adriana,  nu met de Amsterdamse Jan de Wever in 1919, ¹³⁾ die haar weghaalt uit de armoedige Houttuinen en als metaaldraaier en scheepmaker zonder haar naar toenmalig Nederlands Indië vertrekt. ¹⁴⁾ Waarschijnlijk is dat de reden dat Adriana in 1920 eveneens naar Indië reist. ¹⁵⁾ 

Reizen doet ze blijkbaar graag want in 1913 gaat ze met haar dochter Alida – die dan 17 jaar oud is - vijf maanden op stap naar Egypte! ¹⁶⁾

 

Tenslotte

Na 1919 verliezen we haar een beetje uit het oog totdat we zien dat ze op 4 februari 1925 bij haar dochter Alida in Loosduinen intrekt. ¹⁷⁾ Mogelijk is ze dan ziek want tien dagen later komt ze te overlijden. Opvallend is dat de aangifte van haar overlijden niet door haar man noch door haar dochter gebeurt. 

Ze is maar 49 jaar oud geworden.  ¹⁸⁾

 

Adriana Bogaards, geboren 27 december 1875 te Hazerswoude, overleden 14 februari 1925 te Loosduinen, dochter van Pieter Johannes Bogaards en Adriana Verwoerdt, trouwt (1) te ’s-Gravenhage 8 januari 1896 Gosen Tolk, geboren 20 februari 1873 te ’s-Gravenhage, overleden 15 oktober 1953 te Voorburg, gescheiden 15 februari 1905, (2) te Amsterdam 25 april 1906 Corneille Hubert Permentier, geboren ca 1869 te ’s-Gravenhage, overleden 16 juli 1919 te Laren, gescheiden 3 oktober 1914, (3) te Amsterdam 3 september 1919 Jan Bernardus Jacobus de Wever, geboren 27 maart 1886. Chanteuse te Amsterdam.

 

Kinderen:

Uit het eerste huwelijk:

1. Alida, geboren 6 oktober 1896 te ’s-Gravenhage.
2. Goselina Adriana, geboren 24 december 1897 te ’s-Gravenhage, overleden 23 mei 1898 te 'Gravenhage. Typiste.

Bronnen:

^{1) Burgerlijke Stand Geboorten Hazerswoude aktenummer 137}

^{2) Burgerlijke Stand Huwelijken 's-Gravenhage aktenummer 50}

^{3) Burgerlijke Stand Geboorten 's-Gravenhage aktenummer 4383}

^{4) Burgerlijke Stand Geboorten 's-Gravenhage aktenummer 5779}

^{5) Overgenomen delen 1930 blad 224-30 archiefnummer 5416 inventarisnummer 224 via Gemeente Amsterdam Stadsarchief image 50}

^{6) Wikipedia}

^{7) Overgenomen delen 1930 blad 224-30 archiefnummer 5416 inventarisnummer 224 via Gemeente Amsterdam Stadsarchief image 50}

^{8) AI}

^{9) Burgerlijke Stand 's-Gravenhage vonnis arrondissementsrechtbank}

^{10) Burgerlijke Stand Huwelijken Amsterdam Reg.58 folio 44}

^{11) Burgerlijke Stand Echtscheidingen Amsterdam aktenummer 248 op verzoek van de Arrondissementsrechtbank Amsterdam}

^{12) Haagsche courant van 18 juni 1914}

^{13) Burgerlijke Stand Huwelijken Amsterdam Reg.6H folio 7}

^{14) Bevolkingsregister Amsterdam Tijdelijk verblijf deel 261 1919-1931 archiefnummer 5007 inventarisnummer 261 via Gemeente Amsterdam Stadsarchief}

^{15) Overgenomen delen 1930 blad 144-233 archiefnummer 5416 inventarisnummer 144 via Gemeente Amsterdam Stadsarchief}

^{16) Overgenomen delen 1930 blad 144-233 archiefnummer 5416 inventarisnummer 144 via Gemeente Amsterdam Stadsarchief}

^{17) Bevolkingsregister 's-Gravenhage 1913 Gezinskaarten archiefnummer 0354-01 registratienummer 2058}

^{18) Burgerlijke Stand Overlijden 's-Gravenhage aktenummer 467}